VK-recensie (1): Verre context

Zaterdag viel Nederland aan. De NTR bracht een fake news-uitzending uit 1947, compleet met live-verbindingen, omdat het 65 jaar geleden is dat de politionele acties tegen Indonesië begonnen. Het programma ademde een verlangen naar een niet-bestaand verleden. Maartje had een bruin mantelpakje met een broche aan, om te benadrukken dat ze echt in 1947 was. Dat deden mensen in het verleden namelijk, broches dragen. Maartje presenteerde omdat we deden alsof het programma oud was. Dan moeten de presentator en verslaggevers blijkbaar ook oud zijn.

De ‘moderne nieuwstechnieken’ van Nederland Valt Aan stemmen somber over de staat van ons nieuws. Gelijk Nieuwsuur en andere hedendaagse actualiteitenrubrieken wilde het programma het idee geven dat het bovenop het nieuws zit. Een tactiek om dat te doen is verslaggevers ter plaatse hebben. Maar net als bij Ferry die met wapperende haren voor een dichte deur staat, voegt het niets toe dat een verslaggever vanaf locatie een verklaring van de koningin voorleest. Zonde van die dure live-verbinding.

Politiek moet ook gepersonaliseerd en zo kwamen we te weten dat generaal Spoor in zijn vrije tijd graag viool mocht spelen. Nederland Valt Aan hanteerde een journalistieke benadering van de geschiedenis en voor eindredacteur Ad van Liempt wordt de geschiedenis gemaakt door grote namen. Daarom waren er portretten van de hoofdrolspelers, waaronder de premier. Dat sloot niet aan bij het nieuws-format. Stel je voor dat Nederland nu in oorlog raakt en het Journaal die dag daarom een portret van Rutte brengt.

Het programma was een gemiste kans. De knulligheid was te groot en de kijker leerde weinig over het waarom. Wat waren de motieven van verschillende Nederlandse elites? Wat wilde de Indonesische bevolking? En de bijbehorende hamvraag: waarom moesten dit nu politionele acties heten en geen oorlog?  Nederland Valt Aan was geschiedenis die aansluit bij wat opa geleerd heeft, met technologie van nu die opa snapt.

De dag erna was de Nederlandse tv weer terug in de Oost. Spuiten & Slikken Op Reis was op de Filipijnen. ‘How is it to be addicted to shabu?’ vroeg een bezorgd kijkende Nicolette aan een 23-jarige junk. Ze ging aan de andere kant van de kamer staan toen hij de methamfetamine inhaleerde. Drugsgebruik op de Filipijnen is eng. Het betekent zwaargewapende mannen en levenslange straffen, alles voorzien van serieuze muziek. ‘Je leven is niets meer waard’ vulde Nicolette in.

Hoe anders was de reportage over Russefest, Noorse eindexamenkandidaten die drie weken lang losgaan. Ondersteund door vrolijke deuntjes zagen we tongende meisjes en veel blikjes bier. Een jongen schepte op dat hij maagd was maar nu al twee keer had geneukt en drie keer was gepijpt. Later kwamen de gevolgen van Russefest langs. Wat gebroken benen, geluidsoverlast en verkrachtingen.  Presentator Manuel lachte alles bij elkaar.

Het verschil in het morele oordeel met de Filipijnen is stuitend. Het Noorse perspectief is makkelijk over te nemen: die jongeren hebben wel een feestje verdiend. Het lukte Spuiten & Slikken niet om de Filipijnen ook zo te contextualiseren, net als dat Nederland Valt Aan er niet in slaagde om Indonesië te contextualiseren. Het in beeld brengen van de motieven van mensen ver weg is voor de Nederlandse publiek omroep een brug te ver – toen en nu, en zelfs in retrospectief.

In de week van 23 juli verving ik JP Geelen als televisierecensent van de Volkskrant. Deze recensie verscheen op maandag in de krant.