“Later als ik groot ben, wil ik één kind, een man die niet vreemd gaat en een leuke baan”

EicelSinds ik kan praten, vertel ik aan iedereen dat ik geen kinderen wil. Ik heb niets met kinderen. Nooit gehad. Volgens mij vond ik kinderen ook niet leuk toen ik zelf nog kind was. Ik vond poppen dom en oppassen suf. Mijn gebrek aan kinderwens wordt altijd op dezelfde manier beantwoord. “Dat komt nog wel” hoor ik al zo’n 35 jaar.

Een ongebruikte baarmoeder is taboe. Mensen vinden het niet prettig. Alsof je als vrouw niet meer bent dan een baar-oven. Het is ook heel raar dat mensen graag willen dat ik baby’s ga maken. Iedereen die me kent weet ik namelijk dat ik een hectisch bestaan leidt. Dus iedere keer als ik tegen iemand zeg dat het me zo leuk lijkt om een kat te hebben, stuit ik op een muur van weerstand. “Zou je dat nou wel doen, je bent nooit thuis!” roept mijn gesprekspartner dan. Vergelijk dat met het nemen van een kind. Als weer eens een vriendin aankondigt bevrucht te zijn wil ik graag zeggen: “Je moet daar echt voor zorgen hoor, heb je er wel goed over nagedacht?” Maar dat mag niet.

De ongevraagde druk om kinderen te nemen is van de zotte. Hij is ook heel groot. Mijn eigen moeder heeft zich er gelukkig wel bij neergelegd, maar de buitenwereld niet. Voortdurend word ik belaagd en bevraagd. Mij wordt onheilspellend beloofd dat mijn biologische klok zal gaan tikken. Ik wil toch wel wat achterlaten voor later? En wie moet voor mij gaan zorgen als ik oud ben?

Zulke vragen komen van bekenden en minder bekenden, van schoonmoeders van vriendjes waarmee ik twee maanden ben tot studenten in een hoorcollege. Iedereen vindt dat het volkomen normaal om inzicht te eisen in de stand van zaken van mijn baarmoeder. Iedereen vindt dat ze het recht hebben om iets te vinden van die stand van zaken, of het nu gaat om een vrijwillig of onvrijwillig ongebruikte baarmoeder. Voor vrouwen bestaat er op dit vlak geen privacy. Baas in eigen buik is een relatieve term. Je bent meer minister-president. Uiteindelijk mag jij wel beslissen, maar je dient verantwoording af te leggen aan de volksvertegenwoordiging. Zij eisen die verantwoording uit
naam der toekomst en uit naam der gezondheid.

Uit naam der toekomst: als houder van een baarmoeder ben jij in staat om je voort te planten. Voor het belang van volk en vaderland schijnt dit een plicht te zijn. De verzorgingsstaat moet gevoed worden en jouw baby’s zijn daarvoor nodig. Iedere vrouw die zich onthoudt van moederschap onthoudt zich dus van haar plicht. Dit geldt wonderbaarlijk niet zo voor mannen: het hebben van zaad schijnt minder zwaarwichtig te zijn.

Het is echter niet zo dat deze mensen vinden dat alle vrouwen moeten gaan werpen. Dit moet onder de juiste omstandigheden gedaan worden. Hier komt de naam der gezondheid om de hoek kijken. Alleenstaande moeders worden met argusogen bekeken. Het is immers ‘gezonder’ als een kind ook een vader heeft. Oude moeders kunnen eveneens op wantrouwen rekenen. Waarom zo lang gewacht, ken je de gezondheidsrisico’s niet? Vrouwen die lang wachten zijn gemene carrièrejagers, vrouwen zonder man zijn gemene kenau’s, zo klinkt het.

Deze week was er ophef over een folder van Bart Smit. Het is duidelijk waar jonge meisjes op voorbereid moeten worden. Ik deed onderzoek onder meiden in de overgang van groep 8 naar de brugklas. Ik vroeg hen de zin af te maken “Later als ik groot ben, dan…” Bijna allemaal zeggen ze dan iets over moederschap. Geen enkele rol is zo vanzelfsprekend, zo onontkoombaar. “Later als ik groot ben, wil ik één kind, een man die niet vreemd gaat en een leuke baan” schreef Madelief. Een blik in haar gedroomde toekomst, een teken van de tijd.

Ik zei net dat meisjes voorbereid worden op het moederschap. Misschien is voorbereid niet het juiste woord. Meisjes worden continue herinnerd aan hun taak als moeder. Uiteraard is het helemaal niet vanzelfsprekend dat je een kind krijgt bij een man die niet vreemdgaat, zeker niet als je ook een leuke baan wilt. Zo’n leuke man vinden is niet makkelijk en zwanger worden is ook geen kwestie van simpelweg seks hebben. En waarom zou je eigenlijk? Een kind is slecht voor je lijf, je carrière en je mate van geluk.

Nadenken en keuzevrijheid bedreigen de voortplanting. Als vrouwen afzien van het moederschap kan de wereld zoals we die kennen wel eens tot een einde komen. Vanuit die redenatie is het zaak om meisjes en vrouwen aan hun plicht te herinneren. Dus ontstond er een vertoog om de voortplanting veilig te stellen. Dat vertoog begint bij een roze kinderwagen om moedertje mee te spelen en zet zich voort in de populaire cultuur. Ik wil hier vandaag kort twee voorbeelden uitlichten.

Trailer The Back Up Plan

De boodschap: deze vrouw had wat geduldiger moeten zijn.

Trailer Friends With Kids

De boodschap: deze vrouw had niet zo kieskeurig moeten zijn.

Er zijn eindeloos veel romcoms als deze. Ik zie ze als dreigementen. Ze doen net alsof ze de wereld van de hedendaagse vrouw begrijpen. Ze laten onenightstands en carrièrevrouwen zien. Maar ondertussen is hun boodschap vreselijk reactionair. Zulke romcoms zijn subtiele propaganda voor het patriarchaat. Ik kijk ze graag, want het geeft me een goed gevoel die boodschap te doorzien. Daardoor geniet ik extra van mijn kinderloze vrijheid.

Vrouwen moeten mogen doen wat ze willen. Ze mogen de dictator van hun eigen leven zijn. Ze moeten geen verantwoording horen af te leggen aan de volksvertegenwoordiging. Het vertoog over alleenstaande moeders, over oudere moeders, over werkende moeders is moralistisch en betuttelend. Het is doordrenkt met de normen en waarden van anderen, die denken het recht te hebben iemands baarmoeder te controleren. Daar moeten we vanaf. Leg normativiteit in deze discussies bloot. Deconstrueer als mensen beginnen over ‘luxeprobleem’ en ‘tegennatuurlijk’. Spreek je uit voor autonomie. En vergeet niet: als enige diersoort hebben wij geleerd hoe je kunt paren zonder baren. Dat is een overwinning van de beschaving waar zoveel mogelijk gebruik van gemaakt dient te worden!

Dank voor uw aandacht.

Dit was een lezing voor het symposium ‘Je eicellen in de vrieskast of je carrière’, ter gelegenheid van het afscheid van Jyotsna Gupta op 4 oktober 2013 aan de Universiteit voor de Humanistiek.