I wrote a blog post on the report, criticizing the study, the authors’ intentions behind it and the journalists who failed to see the flaws. The post was picked up rapidly on Twitter and was also published by De Nieuwe Reporter, de Volkskrant and the Belgian site Mediakritiek.

Central to this affair is the amount of money that can be made inciting fear about young people. The government spends a lot of money on initiatives on media literacy based on such fears. When the fear mongers are also the people benefiting from these funds, a watchdog is needed. It is clear that conventional media have failed in this. One might think this is due to budget costs, but this shocking interview with the editor-in-chief of the public TV news points to something else: he does not see it as his responsibility. Thank goodness there are bloggers. Alexander Pleijter from the university of Groningen wrote, based on this case of social media stress, this blogpost on bloggers vs journalists: who to believe?

The authors of the report responded on Thursday, a comment which failed to convince. My reaction to them was published on DeJaap. It appears that the matter is far from over.

The full 47 minutes can be viewed here, below is a five minute summary.

Listen clip (in Dutch). 

Neoliberalisme kan gezien worden als reactie op verzorgingsstaat-denken. Het neoliberalisme stelt individuele verantwoordelijkheid boven het idee van gemeenschap. Vrijemarktprincipes gelden onder het neoliberalisme niet alleen voor de markt, maar ook voor de overheid, gezondheidszorg en alle andere dimensies van het sociale leven. Het veronderstelt een rationele, vrij handelende burger die uit is op persoonlijke maximalisatie, op competitie en uiteindelijk – daarmee – op gewin. Sociale mobiliteit is impliciet in het neoliberale vertoog. Denk aan de American Dream: iedereen kan worden wat hij wil zolang hij maar goed zijn best doet.

‘It’s up to you to be smart’
Werken aan jezelf is een bekend fenomeen in onze tijd. Aan een individu kan eindeloos gesleuteld worden. Niet de samenleving, maar het ik is maakbaar. Het gesleutel aan het ik krijgt bijvoorbeeld vorm in zelfhulpboeken, die je aan de hand van expertadvies en opdrachten vertellen hoe je een betere moeder, minnaar of ZZP’er wordt. Het werken aan het ik staat ook centraal in reality-TV, het genre dat sinds de jaren ’90 de kijkbuis domineert.

Het meest zichtbaar is dit in makeoverprogramma’s. In Extreme Makeover en The Swan worden lelijk eendjes omgetoverd in mooie zwanen. De kandidaat moet zich in deze transformatie volledig inzetten en allerlei psychologische barrières overkomen. Neem MTV’s Plain Jane: een muurbloempje gaat eerst bungeejumpen en krijgt dan nieuwe kleren, haar en make-up in combinatie met ‘coaching’ van de presentator. Daarna is ze eindelijk zo ver dat ze haar stille liefde kan vertellen wat ze voelt. Ze heeft haar ik opnieuw uitgevonden, op de juiste manier aan zichzelf gewerkt en wordt dan beloond met romantische, heteroseksuele liefde.

Dat werken aan jezelf doe je door te consumeren: je kunt een beter ik gewoon kopen, door de juiste producten en diensten af te nemen. Daarbij draait het niet alleen om financieel kapitaal, maar ook om cultureel kapitaal. Reality-TV gaat dan ook over het doorgeven van middenklassewaarden. De deelnemers aan reality-TV zijn zelf meestal niet afkomstig uit de middenklasse, maar zijn individuen die ‘falen’ in een of meerdere ‘lifestyle-aspecten’ en die door ‘experts’ geholpen worden. Trinny en Susannah van What Not To Wear leggen je uit dat met grote borsten een goede bh onontbeerlijk is. Supernanny geeft les over de juiste kinderopvoeding. Jamie Oliver vertelt je wat gezond eten is.

Lachen om arme mensen
Ook in andere vormen van reality-TV zien we neoliberale ideeën terug. Deelnemers aan programma’s als Oh Oh Cherso of – van vroeger – Sex Voor De Buch falen ook, maar hun falen wordt niet verholpen maar dient ter lering en vermaak. Alle clichés worden getoond, de afwijkende individuen worden belachelijk gemaakt en de kijker ziet hoe hij het vooral niet moet doen. Het genre kent ook programma’s als Expeditie Robinson en Big Brother waarin mensen een gemeenschap moeten vormen. Ook hier geldt steeds dat het individu uiteindelijk zegeviert. Big Brother bevat nog een belangrijk element: de constante surveillance en het weten dat je bekeken wordt. Ook dit wordt overgenomen in het dagelijks leven: niet zonder mascara naar de Albert Heijn.

Alles in reality-TV draait om eigen verantwoordelijkheid: jij bent verantwoordelijk voor je uiterlijk, voor je relatie, voor je lot. De veranderingen die nodig zijn voor een beter ik komen neer op zelfdisciplinering waarbij je jezelf moet aanpassen tot de norm. Of het nu Topchef is of So You Think You Can Dance, de kandidaat wordt getoetst op en getraind in vaardigheden en kennis – vormen van kapitaal. Degene met het meeste kapitaal, wint.

Heersende klasse
Reality-TV leert ons over het belang van middenklasse-waarden, waar uiteindelijke de hogere klasse belang bij heeft. Zij zijn in dit verhaal de afwezige maar lachende winnaar. Reality-TV laat ons geloven in de sociale mobiliteit die het neoliberalisme belooft. We geloven dat je met hard werken en de juiste schoenen sociaal kunt klimmen, want we zien de succesverhalen op televisie. We voeden onszelf met de waarden en normen van het neoliberalisme waardoor we erin gaan geloven en het kapitalisme gaan zien als juiste manier van samenleven. Cruciaal daarbij is de illusie van keuze: je kunt veranderen, iedereen kan veranderen. De keerzijde is uiteraard dat degene die het niet haalt, zelf verantwoordelijk is voor zijn falen. Had hij maar beter zijn best moeten doen.

Dit stuk verscheen tijdens de Themaweek Kapitalisme op DeJaap.

Eén van de claims van Bully is dat het probleem genegeerd wordt. Dat is niet waar. In geen andere tijd was er zo veel aandacht voor pesten. Sterker nog, er is een complete industrie rond pesten ontstaan. Anti-pesten-experts verkopen spreekbeurten, organisaties verhandelen lespakketten en de entertainmentindustrie verdient goed geld met zieligheidsverhalen, zie de commercieel geëxploiteerde documentaire Bully of Gepest van RTL.

De algemene boodschap die verkocht wordt, is simpel: pesten is slecht en kan voorkomen worden. “All it takes is for one child to stand up” is het motto van de trailer van Bully. Deze boodschap lijkt prachtig, maar is betekenisloos. Uit mijn promotieonderzoek blijkt dat zelfs de grootste pestkop van de klas het anti-pesten-vertoog uitstekend kan reproduceren. Een vergelijking met racisme is daarmee op de plaats. Net als bij rassenhaat is het bijkans onmogelijk mensen te vinden die pesten prima achten. Uit onderzoek weten we dat huidige antiracismecampagnes daarom hun doel missen.

Weg van de slachtofferrol
Pesten is een vast onderdeel van het alledaagse leven van kinderen en jongeren. Dat betekent dat zij – in het algemeen – manieren vinden om ermee te dealen. Nieuwe media-onderzoekers danah boyd en Alice Marwick onderzochten [abstract, volledig artikel] hoe Amerikaanse tieners betekenis geven aan pesten en welke rol sociale media daarbij spelen. Hun inzichten zijn opmerkelijk. Amerikaanse tieners spreken liever van ‘drama’ dan van pesten. Zij doen dat om een onderscheid te maken tussen hun praktijken en die van volwassenen, en om een slachtofferrol te vermijden.

Door te spreken over drama vervaagt de grens tussen pesten en plagen, oftewel tussen wat grappig en wat kwetsend is. Door iets drama te noemen, doen tieners de emotionele impact van de handeling af als onbeduidend. Hierdoor kan een doelwit ‘zijn gezicht’ redden in plaats van in een slachtofferrol geduwd worden.

Drama veronderstelt een publiek. Tieners zijn zich als geen ander bewust van het feit dat ze voortdurend beoordeeld worden. Het (semi)publieke karakter van bijvoorbeeld Facebook vergroot hun zichtbaarheid. Drama is een vorm van vermaak voor jongeren en het drama wordt als het ware ‘opgevoerd’ voor een publiek, of dat nou het publiek van het schoolplein of van een sociaal netwerk is.

Geen volwassen kaders
De auteurs concluderen dat we om de wereld van jongeren te begrijpen de kaders moeten gebruiken die zij zelf gebruiken. De implicaties hiervan zijn dat we veel meer onder de oppervlakte moeten kijken. Hoe onderhandelt de grootste pestkop pestgedrag zodat het acceptabel wordt? Waarom wil een gepeste tiener zichzelf niet slachtoffer noemen? Hoe kijken omstanders naar drama en hoe zien zij hun eigen rol? We weten dat 17 procent van de Nederlandse tieners online gepest wordt, maar we weten ook dat tieners het internet vooral als een leuke plek zien. Nu moeten we die twee zaken met elkaar in verband brengen.

Veel tieners herkennen zich niet in de pest-retoriek die ouders en deskundigen gebruiken. Hierdoor kunnen ze de antipestboodschap makkelijk van zich af laten glijden: ‘dat gaat niet over mij’. Het opleggen van ‘volwassen’ tegenstellingen als slachtoffer versus dader is dus uiteindelijk onproductief in de strijd tegen pesten.

Dit stuk verscheen eerder op DeJaap. Een uitgebreidere bespreking van het onderzoek van boyd & Marwick verscheen diezelfde dag op DiepOnderzoek.nl.

1. Lees het stuk [PDF]

2. Waarom vergelijken?

Het blijft onduidelijk waarom de onderzoekers dit onderzoek  hebben uitgevoerd. Welke verschillen zouden er bestaan tussen jongeren die allemaal hier geboren zijn, maar ouders hebben die dat soms wel en soms niet is overkomen? Op welke terreinen zouden die verschillen dan bestaan? Kortom: wat is de aanleiding voor of relevantie van deze vergelijking?

3. Wie en wat zijn onderzocht en is er wel vergeleken?

We weten alleen  dat het onderzoek is gehouden onder “Nieuwe Nederlanders” en we maken op dat dit wil zeggen “Turkse en Marokkaanse Nederlanders tussen de 20 en 35 jaar”. We hebben geen idee of er vier mensen geïnterviewd zijn, of er acht maanden etnografisch veldwerk is uitgevoerd of dat er 1200 jongeren een enquête hebben ingevuld. We weten niet wat de onderzoeksvraag was of welke variabelen centraal stonden. Er wordt steeds een vergelijking gemaakt tussen autochtoon en allochtoon, maar niets wijst erop dat de eerste groep ook is onderzocht.

4. Er is iets veranderd

Deze jongeren zijn “steeds meer” op hun autochtone peers gaan lijken, waarmee het onderzoek dus melding maakt van een verandering. Een verandering kan je alleen meten als je ook eerder onderzoek hebt gedaan. Daarover wordt niet gesproken.

5. Allochtone jongeren zijn moslims

Hoewel het artikel gaat over jongeren van Turkse en Marokkaanse afkomst, spreekt de kop over allochtonen. Ondanks dat in spreektaal vaak deze groep bedoeld wordt met dit woord, zijn er natuurlijk ook heel veel allochtone jongeren die van Surinaamse, Kaapverdische of Duitse afkomst zijn. Daarnaast wordt er in het stuk vanuit gegaan dat deze jongeren met deze afkomst automatisch moslim zijn. De mogelijkheid dat je met Turkse of Marokkaanse ouders niet in Allah gelooft is er niet.

6. Religie is een oude waarde

Ramadan vieren wordt een oude waarde genoemd, waarmee wordt geïmpliceerd dat religie iets van het verleden is. Bovendien wordt godsdienst in zijn totaliteit gereduceerd tot een waarde, een soort attitude (zie ook punt 8).

7. Autochtone jongeren zijn nooit religieus

In het begeleidende bericht op de site van Motivaction staat dat hét verschil tussen allochtone en autochtone jeugd is dat de eerste religie niet uit het oog verliest. Uit het krantenbericht maken we op dat religie een waarde is die allochtonen hebben. Er wordt dus gedaan alsof autochtone jeugd nooit gelooft. In 2010 had volgens het CBS56 procent van de bevolking boven de 18 jaar een kerkelijke gezindte. Daar moeten ook jongeren tussen de 20 en 35 bij zetten, gegeven de populariteit van bijvoorbeeld Flevo Festival. De onderzoekers hebben alleen onderzoek gedaan “onder Nieuwe Nederlanders” (zie punt 2) en moeten dus ofwel zich vergissen ofwel ongelooflijk dom zijn.

8. Alle jongeren willen bij de NCRV

Hoewel alleen allochtonen religieus zijn (punten 5 en 7), zoeken zowel allochtone en autochtone jongeren naar “zingeving”. Het gaat dan om “richting en inspiratie”, vage termen die je meestal ziet als motto van de KRO of de NRCV. Welk idee over religie versus zingeving hanteert Motivaction nu precies? In de alinea erna merken de onderzoekers terloops op dat in onze samenleving “levensbeschouwing naar het privédomein is verdrongen of helemaal geen rol meer speelt”. Dit is tegenstrijdig met de behoefte aan zingeving en suggereert bovendien dat de religieuze allochtonen niet mee doen aan de samenleving.

9. Spullen kopen is een nieuwe waarde

Boodschappen doen en koopgedrag zijn helemaal van deze tijd.

10. Het gezinsleven belangrijk vinden is religieus

Wanneer je belang hecht aan het gezinsleven is dat een teken van identificatie met religie, schrijven de onderzoekers. Kinderen willen is daarmee ouderwets (zie punt 6).

11. Een hoofddoek dragen is praktisch

Deze jongeren nemen een praktische houding aan ten aanzien van religie en dat betekent wel een hoofddoek dragen maar niet naar de moskee. Een hoofddoek is dus efficiënt en handig, naar de moskee gaan niet?

12. Vrouwen gaan werken om meer spullen te kunnen kopen

Het aantal tweeverdieners onder mensen van Turkse en Marokkaanse komaf is gestegen en de onderzoekers zien dat als een teken van groeiende gerichtheid van vrouwen op consumeren. Het gaat er niet in dat in deze gezinnen de vrouw misschien wel aan het werk is gegaan uit economische noodzaak om het hoofd boven water te houden. De derde wereld, waar vrijwel geen enkele vrouw de luxe heeft thuis te blijven, is dus eigenlijk ook uiterst modern.

13. Een focus op consumptie is een teken van integratie

Door je te richten op consumptie zul je sociaal stijgen volgens de onderzoekers. Welkom in Nederland waar je pas beschaafd bent als je het neoliberalisme omarmt. Volgens deze logica waren alle gastarbeiders trouwens al direct geïntegreerd, want zij kwamen immers naar Nederland op zoek naar een beter economisch leven.

14. “Deze ontwikkeling vraagt om een andere manier van denken”

Dit is de nogal puzzelachtige aanbeveling. De onderzoekers gaan hier de discussie aan met een onbekende tegenstander die altijd verkeerd dacht. Over wie of hoe is onduidelijk, net als dat onduidelijk is om welke ontwikkeling het nu precies gaat (zie punt 4). De andere manier van denken is dat we niet meer moeten spreken over integratie, maar over participatie. Opmerkelijk genoeg stellen de onderzoekers enkele alinea’s daarvoor integratie gelijk aan participatie.

15. Conclusie: beide ‘soorten’ jongeren streven naar een comfortabel en plezierig leven

No shit Sherlock! Graag in de comments aangeven als je jongeren (autochtoon of allochtoon) kent die streven naar een ongerieflijk en lastig leven.

Het is een raadsel waarom Trouw dit stuk heeft geplaatst. Het is overduidelijk bedoeld als sluikreclame voor Motivaction dat met grote graagte marketingkul als ‘statusgerichte carrièremakers’ en ‘moderne statuszoekers’ verkoopt. Meer gepast was het geweest als de redactie van Trouw bij het binnenkomen van dit stuk een kritische blik had geworpen op de inhoud en een exposé had geschreven over de kolder die bij dat bedrijf door gaat voor onderzoek. Er zijn immers genoeg overheidsinstanties die deze meuk afnemen en er beleid op baseren.

Motivaction heeft (nog) geen gehoor gegeven aan het verzoek om meer informatie over het onderzoek. Op de site staat geen verdere informatie of onderzoeksrapport. Motivaction heeft wel gereageerd op mijn verzoek om informatie. Dit is te lezen op DeJaap, waar dit stuk oorspronkelijk verscheen. 

Trouw wilde niet reageren op hun selectieprocedure. De krant heeft wel een ingekorte versie van dit stuk gepubliceerd. 

Met dank aan Gyurka Jansen en Martijn de Koning. 

Nu weet een ieder die mij wel eens ontmoet heeft dat ik op zijn zachts gezegd niet op mijn mondje ben gevallen, beugel of niet. Dingen die ik eigenlijk te eng vind – zoals alleen door Syrië reizen, parapenten of ondernemer worden – doe ik toch. Ik heb daarom geen seconde getwijfeld ja te zeggen. Mijn collega’s van dit onvolprezen blog voorzagen me van nuttig advies zoals ‘handen op tafel leggen’ en ‘adem blijven halen’. Op weg naar de studio in de Westergasfabriek luisterde ik naar Madonna en herinnerde ik mezelf eraan dat ik het fijn vind om in het middelpunt van de aandacht te staan.  Mijn zenuwen waren dan ook gezond en niet alles overheersend.

Warm bad
Bij Pauw & Witteman is iedereen aardig. Dat geldt niet alleen voor de gastvrouw die je ontvangt, de redacteur waarmee je het gesprek voorbereidt of de visagist die je belooft dat de lipgloss niet op je beugel gaat zitten. Ook Paul Witteman en Jeroen Pauw zijn vriendelijk en voorkomend. Het bad waarin je ontvangen wordt is net zo warm als bij Tijd Voor Max waar ik onlangs te gast was. Aan tafel wordt een gesprek gevoerd dat er op televisie drammeriger uit ziet dan het is. Dat is vaak zo: in de studio is het anders dan thuis, en hoewel de meeste mensen zichzelf uiterst mediawijs vinden, vergeet de gemiddelde volwassene dit toch.

Achteraf kreeg ik te horen dat ik het goed had gedaan. Het regende sms’jes, mailtjes en mijn Twitter ontplofte. Ik las mijn mentions terug die – op een paar uitzonderingen na – positief waren. Van de mensen die op mijn naam gezocht hadden, hoorde ik dat ook die reacties overwegend positief waren, hoewel daar aanzienlijk meer mensen de spot dreven met mijn beugel en bambi-ogen. Ik werd geprezen als verfrissende hype-dover en omdat ik de heren tegengas gaf.

Huilen
Zelf kijk ik nooit naar het programma en dat verklaart misschien waarom ik me niet vooraf had laten intimideren. Ik ben dol op verhitte discussie. Daarnaast ben ik erg actief op Twitter en sinds die ene keer dat ik moest huilen omdat Gyurka Jansen had gezegd dat hij me helemaal kapot ging maken, laat ik me door niemand op de internets op mijn dak zitten. Bovendien ben ik docent en dus gewend zaken uit te leggen aan mensen die iets niet (willen) snappen.

Niet alle vrouwen zijn zoals ik. Voor sommige vrouwen is het vast heel nuttig om zich aan te sluiten bij een initiatief als Vrouwen in de media dat zich door collectief organiseert op basis van biologische kenmerken. Ik heb niet zo veel op met genderdichotoom denken en een dergelijke beweging is dan ook niets voor mij. Daarentegen deel ik graag mijn inzichten en ervaringen, en daarom hier een tip:

Stel je niet zo aan. Het is een televisieprogramma met mensen. Je wordt gevraagd omdat je ergens verstand van hebt. Vertrouw daar op. Beschouw Witteman als Sybrand Niessen en Pauw als Martine van Os en je zult zien: vrouwelijke gast zijn bij P&W is een gezellige ervaring. Het enige verschil is dat er iets meer mensen kijken.

I was interviewed by Amsterdam daily Het Parool [PDF], the magazine for communication students Medium Online, weekly Nieuwe Revu [PDF] and national dailies de Volkskrant and NRC Handelsblad. Furthermore, het Jeugdjournaal, a news show aimed at 10-12 year olds did an item on the lists as well – see clip.

Several other media mentioned me in their reports on the phenemenon, such as Tubantia [PDF] and this rather nice mention in the sports’ section of Algemeen Dagblad [PDF].

Het beginpunt ligt bij Spits. In een artikel wordt gesproken over een wijkagent die van het fenomeen hoorde en hierover rapporteerde aan het korps, dat vervolgens in gesprek ging met scholen. Er zijn geen daadwerkelijke aangiftes gedaan, maar dat neemt niet weg dat de pers verontwaardigd reageert. Zo betoogt chef nieuws Hans van Zon in het Algemeen Dagblad van vandaag:

“Het zal je maar gebeuren. Sta je plots als jong meisje op internet op een zogeheten bangalijst. Daardoor ben je gebrandmerkt als slet, als makkelijk meisje, voor de rest van je leven en tot in alle uithoeken van de wereld. … Het bestaan ervan bevestigt wederom het beeld van internet als een jungle waar iedereen vogelvrij is. Een wereld waar de spelregels voor een respectvol samenleven lijken opgeschort. Jongeren vallen er ten prooi aan grove pesterijen, stalken, identiteitsdiefstal, loverboys en pedofielen. …  Er is echter een groot verschil: de enorme onverschilligheid waarmee dit alles gebeurt … en het gebrek aan controle op wangedrag van jongeren. Ouders hebben vaak geen idee meer van wat hun kinderen op internet aan het doen zijn. Het zijn ook nu niet voor niets scholen, die aan de bel trekken en actie ondernemen. … Ook bangalijsten bestaan op het internet voor de eeuwigheid. (p. 2)”

In ‘bangalijsten’ zitten twee elementen die garant staan voor een morele paniek met de daarvoor kenmerkende onevenredige aandacht, morele verontwaardiging en reactie: het gaat om de seksualiteit van meisjes en het is gerelateerd aan nieuwe media.

Angst voor de seksualiteit van meisjes
In het bericht in Spits is sprake van een opmerkelijke tegenstelling: er wordt gesproken over ‘scholieren’ en over ‘meisjes’. Dit wekt de indruk dat de daders die de lijsten rond sturen jongens zijn en dat meisjes de onschuldige slachtoffers zijn. Dit beeld van kwetsbare meisjes is zo oud als religie: de seksualiteit van meisjes dient beschermd te worden, terwijl de seksuele drang van jongens als natuurlijk en onvermijdelijk wordt gezien.

De daadwerkelijke seksuele realiteit van jongens en meisjes op school ziet er anders uit, niet in het minst omdat de seksuele rijping van de meeste meisjes voorloopt op die van de meeste jongens. Overigens worden meisjes voortdurend hoer genoemd – door vriendinnen, vijanden, jongens waarmee ze seks hebben, jongens die ze afwijzen. Dat is een kwalijke zaak die in meisjesonderzoek al vanaf de jaren ’80 wordt aangekaart, maar die in het geval van bangalijsten niet ter discussie wordt gesteld.

De seksualiteit van jongeren is overigens niets om je zorgen over te maken: uit betrouwbaar onderzoek [PDF] van Rutgers WPF weten we dat het goed gaat met hun seksuele gezondheid en dat er over de jaren heen nauwelijks veranderingen zijn. Zo ligt de gemiddelde leeftijd om ‘het’ voor het eerst te doen al vanaf 1995 op 16,6 jaar. Volwassenen laten zich in hun zorg om jongerenseksualiteit echter zelden leiden door dergelijke feiten.

Angst voor nieuwe media
Een morele paniek draait meestal om een relatief nieuw fenomeen waar de samenleving (nog) geen vat op heeft. In het bovenstaande citaat wordt duidelijk dat het internet een verschrikkelijk enge plek is, vol loverboys en zonder ouderlijk toezicht. Het nieuwe fenomeen is dus niet de bangalijst zelf, maar sociale media. Er wordt de suggestie gewekt dat er nu – nu we sociale media hebben – dingen gebeuren die eerst niet gebeurden.

Het is aannemelijk dat deze lijsten al lang bestaan. Zolang er wc-muren zijn, schrijven mensen (jongens, meisjes, mannen en vrouwen) er namen op van sletten, al dan niet voorzien van kwalificaties en een telefoonnummer. Kwetsend als het om jou gaat, maar geen grond voor aangifte of carrièrezorg. Er wordt steeds niet duidelijk welke gevolgen zo’n bangalijst zou kunnen hebben. Zou je echt niet worden aangenomen omdat je naam op een wc-muur danwel bangalijst is gezet?

De zorgen om de bangalijsten zijn gegeneraliseerde zorgen om sociale media. Het erbij halen van andere problemen zoals loverboys en internetpedofielen is een retorische manoeuvre bedoeld om te overtuigen. De zorgen om sociale media kunnen worden gezien als zorgen om sociale veranderingen van mensen die geen controle hebben op die veranderingen. Oude zekerheden verdwijnen en mensen maken zich zorgen wat dat met moraliteit doet. We zien daarbij ook weer dat zorgen en feiten niet overeenkomen, zoals bij de angst voor internetpedofielen waar de achterliggende bron van angst de anonieme aard van het internet is.

Waarom is de aandacht slecht?
Zorgen gebaseerd op morele paniek zijn erg omdat ze aanleiding geven tot daadwerkelijk politiek beleid. Beleid waar dat niet nodig is, kost nog steeds geld en kan bovendien leiden tot stigmatisering van bepaalde groepen. De aansturende rol van de media dient hierbij kritisch in de gaten gehouden te worden, omdat media baat hebben bij morele panieken. Je verkoopt er de krant mee en je trekt gegarandeerd veel kijkers.

Een morele paniek ‘slaagt’ alleen wanneer het breed gedragen wordt in de publieke opinie dat het gaat om een daadwerkelijke bedreiging. Onze jeugd heeft niets aan ophef rondom lijstjes. Over ophouden dus, en onze aandacht besteden aan het identificeren van dat deel van de jeugd dat echt risico loopt seksueel dader of slachtoffer te worden.

Een goed boek over morele paniek is dit werk van Chas Critcher. 

Dit stuk verscheen op dinsdag 27 maart op DeJaap en genereerde veel media-aandacht.

Op vakantie? Fiets kwijt
Het dagelijks bestuur van het stadsdeel heeft de buurt aangewezen als plek waar je je fiets niet buiten een parkeervoorziening mag plaatsen, net als bij het Centraal Station. Er zijn twee zones. In de rode zone worden fietsen buiten een parkeervoorziening direct verwijderd. Fietsen die langer dan zeven dagen in een parkeervoorziening staan worden ook verwijderd – dit wordt bijgehouden met stickers. In de gele zone krijgt je fiets buiten een voorziening eerst zo’n sticker. Als hij er na twee dagen nog staat, wordt hij geruimd. Ook in de gele zone geldt dat fietsen maar zeven dagen in een parkeervoorziening mogen staan.

De brief vermeldt dat het stadsdeel hard heeft gewerkt aan extra parkeerplekken voor de fiets. Dat klopt ook, het Raamplein heeft nu veel extra nietjes (waaronder een handige met pomp) en er ligt nu een zogeheten fietsponton voor de Melkweg. In de brief staat ook dat het werk niet voltooid is. Het aantal plekken is niet toereikend voor de uitgaansavonden. Op die momenten kunnen niet alle fietsende bezoekers zich dus aan de verordening houden. Het moet dan maar “zo veel mogelijk”.

De nieuwe regels houden in dat als ik langer dan zeven dagen wegga, ik mijn fiets kwijt ben. In de brief is daaraan gedacht: bewoners die op reis gaan moeten hun fiets maar hun Amsterdamse etage met bijbehorende trappen op tillen of buiten het gebied parkeren. Stadsdeel West ligt om de hoek, dan maar even een stukje lopen.

“Uit de klauwen”
Dit nieuwe beleid heb ik aan mezelf te danken. Ik stemde bij de verkiezingen in 2010 op D66. Desgevraagd laat raadslid Kleinpaste weten dat D66 dit beleid steunt omdat de overlast “echt uit de klauwen loopt”. Is dat ook zo?

Ik ervaar nooit schade of hinder van rondzwervende fietsen. Mijn buren klagen er nooit over en het is geen onderdeel van gesprek in de buurtkroeg. De Dienst Onderzoek en Statistiek onderzocht [PDF] in 2011  fietsen in Amsterdam. Niets in dat onderzoek wijst op fietsoverlast als probleem dat burgers ervaren. De gemeente weet dat, blijkend uit de “informatiecampagne om gewenst parkeergedrag bij fietsers en bromfietsers te realiseren” die bij de verordening hoort. Via de slogan “Doe mee, parkeer je fiets oké” moet de burger dus verteld worden dat er zoiets als fietsoverlast bestaat.

Veiligheid als smoesje voor netheid
De gemeente legitimeert dit beleid door te stellen dat de veiligheid in het geding is. “Nood- en hulpdiensten kunnen uitgangen minder goed bereiken en het grote publiek heeft onvoldoende ruimte om uit te wijken”. Natuurlijk is het belangrijk dat nooduitgangen van clubs en cafés vrij zijn. Mensen die hun fiets daar parkeren verdienen straf – je fiets ophalen in IJmuiden Westpoort is daarbij een correcte strafmaat. Om die fietsen te kunnen verwijderen is echter geen nieuwe verordening nodig. Het is waarlijke nonsens om te stellen dat de veiligheid in het geding is door fietsen die langer dan zeven dagen tegen een nietje aan staan. Als fietsen tegen een boom echt onveilig waren, zou de politie hun fiets/fietsen immers niet herhaaldelijk zo parkeren.

Deze verordening komt dus voort uit een non-probleem. De werkelijke motivator is niet veiligheid maar esthetiek. Het Stadsdeel wil het Leidseplein meer ‘aanzien’ geven en ‘zwervende’ fietsen zijn daarbij een doorn in het oog. Omdat Stadsdeel Centrum blijkbaar middelen genoeg heeft, besteedt het daarom geld aan een fietsparkeerbewegwijzeringssysteem, aan fietscoaches en aan handhaving. Het is het zoveelste voorbeeld van een overheid die het gevoel met haar burgers totaal kwijt is en die er met onzinnig maar kostbaar beleid alles aan doet die burgers nog verder van zich te vervreemden.

Linda Duits stemde op D66 omdat zij haar beloofden tegen de vertrutting te zijn. Omdat dat dus een leugen bleek, stemt zij nooit meer op D66 voor de deelraad.  

Dit stuk verscheen eerder op DeJaap. Lees ook de reactie van D66-raadslid Thijs Kleinpaste.

Karin Bügel, René Alberts en Robert Zwitser deden onderzoek naar sekseverschillen in onderwijsprestaties vanaf vijftien jaar. Zij vergeleken daarbij data over 2010 van Cito en DUO met data uit 2004.

Zittenblijvers maar geen achterblijvers
Uit eerder onderzoek is bekend dat jongens en meisjes aan het einde van de basisschool eenzelfde uitgangspositie hebben. Op de middelbare school ontstaan verschillen, bijvoorbeeld in schooltype. Jongens stromen in lagere niveaus in en blijven vaker zitten. Deze verschillen zijn echter vanaf 2004 constant. Het aantal doubleurs en het totaal aantal VMBO-leerlingen neemt bovendien af. Bij het eindexamen zijn de verschillen in leeftijd tussen jongens en meisjes verwaarloosbaar klein.

Jongens en meisjes vinden andere vakken interessant en dat uit zich in verschillende profielkeuzes. Jongens kiezer vaker vakken die meer mogelijkheden bieden bij vervolgstudie en die ook een grotere kans geven op een goed betaalde baan. Hierbij geldt: hoe lager het niveau, hoe traditioneler de keuzes. Ook hier nemen de verschillen af. Vrouwelijke havisten en vwo’ers kiezen minder vaak voor het profiel Cultuur & Maatschappij, en vaker voor Natuur & Gezondheid en Economie & Maatschappij. Hierbij blijft Natuur & Techniek nog wat achter.

Bij het eindexamen zijn er kleine maar hardnekkige verschillen in prestaties bij afzonderlijke vakken, maar over alle vakken gemiddeld zijn er nauwelijks verschillen. In het VMBO doen de jongens het vaak iets beter dan de meisjes.

Mythe
De auteurs concluderen dat er geen sprake is van een toenemend verschil tussen jongens en meisjes, en al helemaal niet van een neerwaartse spiraal. Vergeleken met meisjes presteren jongens al jaren stabiel tijdens het eindexamen. Dat neemt niet weg dat meisjes het steeds beter doen: zij gaan vaker naar havo en vwo en het percentage meisjes dat naar het hbo en wo gaat groeit harder dan het percentage jongens. Het is echter onzinnig om dit te wijten aan femininisering. Het hoge aantal vrouwelijke docenten zit vooral in het lager onderwijs. De verschillen ontstaan juist in het middelbaar onderwijs en zetten zich door in het hoger onderwijs, de plekken met meer mannelijke docenten.

Meisjes zijn bezig aan een inhaalslag en dat is volgens de auteurs de reden waarom er zo veel discussie is: de verschillen vallen nu op. Eerder was er veel aandacht voor de achterstand van meisjes, nu gaat die aandacht uit naar de achterstand van jongens. Wat echter nodig is, zo stellen de onderzoekers, is een verklaring voor verschillende ontwikkelingen. Daarbij geldt bovendien nog eens dat de verschillen tussen jongens en de verschillen tussen meisjes erg groot zijn. De auteurs eindigen daarom met de aanbeveling dat het onderwijs “zich [kan] beter richten op individuele verschillen tussen leerlingen ongeacht hun sekse”.

Genderfabriek
De onderzoekers leggen daarmee de vinger op de zere plek. In het debat over ‘het jongensprobleem’ keren steeds dezelfde stereotypen terug: jongens die willen meer stoeien dan meisjes, juffen die meer willen zorgen dan meesters. Dit zegt vooral iets over onze beelden van mannelijkheid en vrouwelijkheid en hoe die worden doorgegeven. De school, maar ook de media waarin deze debatten worden gevoerd, zijn daarbij een soort ‘genderfabriek’ waarin visies worden ge(re)produceerd op wat mannen en vrouwen (moeten) doen. Het zijn dan ook niet de meisjes die het beter doen of de jongens die achterblijven waarover we ons zorgen moeten maken. Zorgwekkend zijn de angstige mensen die deze mythe in stand willen houden en hem gebruiken voor pleidooien om terug in de tijd te gaan.

Het onderzoek van Bügel, Alberts en Zwitser is gepubliceerd in het Tijdschrift voor Genderstudies maar is niet online beschikbaar. U kunt wel tegen betaling een exemplaar aanvragen of gratis bij mij langskomen om mijn exemplaar in te zien. 

Dit stuk verscheen eerder op DeJaap.

Baaren kreeg een bijzondere kans. In 2006 werd het Ministerie van Economische Zaken (EZ) gevraagd om subsidie voor de invoering van HDTV, inclusief geld om te onderzoeken hoe dit proces verliep. De grotere subsidieaanvraag werd afgewezen, maar het onderzoeksproject werd wel gehonoreerd. Hierdoor was Baaren in staat om de invoering in Nederland te onderzoeken terwijl deze plaatsvond, wat betekent dat ze daadwerkelijke besluitvormingsprocessen kon bestuderen in plaats van mensen achteraf te ondervragen.

Baaren verenigt in haar proefschrift twee benaderingen van technologische verspreiding: institutionele besluitvormingsprocessen enerzijds en adoptieprocessen van eindgebruikers anderzijds. Ze onderzocht instituties door kwalitatieve interviews met belanghebbenden en het publiek door grootschalige representatieve surveys. De diffusie van HDTV blijkt geen simpel push & pull-proces, maar complexer omdat alle actoren andere belangen en andere contexten kennen.

Geen push
Alleen televisiefabrikanten waren HDTV aan het pushen in hun zoektocht naar een nieuwe markt. Kabelaars wilden echter alle opties openhouden, omdat zij slechte ervaring hadden met de invoering van digitale televisie. De omroepen waren ook vanwege eerdere ervaringen terughoudend. Het publiek is lang tevreden geweest met het analoge 4:3 signaal, waardoor investeringen in digitaal en breedbeeld voor de omroepen kostbaar waren. Daarnaast was de versnipperde aard van het Nederlands omroepbestel een belemmerende factor.

Vanuit de overheid viel op dat er vooral geen beleid werd gevoerd. EZ wilde de voordelen van HDTV niet inzien of niet prioriteren, wellicht vanwege een vermeend negatief effect op eigen inkomsten uit frequentieveilingen. Baaren wijst hierbij op individuele belangen binnen het ministerie.

Dat HDTV er wel is gekomen heeft twee oorzaken. Fabrikanten van HDTV opereren op een mondiale markt en hadden HDTV al succesvol verkocht in andere landen. Hierdoor waren distributeurs en omroepen ervan overtuigd dat ook in Nederland HD de standaard zou worden. De tweede oorzaak is tijd: rond bovengenoemde barrières kon langzaam heen gewerkt worden.

Geen pull
Aan de vraagzijde zien we dat het publiek al vanaf 2007 geïnteresseerd was in betere beeld- en geluidskwaliteit. Hoe meer kennis van HDTV mensen hadden, hoe meer ze dachten dat het iets voor hun was. Het viel hierbij op dat digitale kijkers meer behoefte hadden aan scherper beeld dan analoge kijkers. Daarnaast bleek dat interesse verklaard kon worden door voorkeur voor specifieke maar ongerelateerde genres. Deze kijkers wilden een bioscoopervaring en/of het gevoel ‘erbij te zijn’. Hoewel downloaden vaak gezien wordt als een bedreiging, bleek dat frequente downloaders meer interesse hebben in HD.

De longitudinale analyse laat zien dat het daadwerkelijk nemen van HDTV niet zozeer afhing/afhangt van de behoefte van de gebruiker, maar meer van veranderingen in het product en de daarbij horende diensten zelf, als ook van de manier waarop media rapporteren over HDTV. Voor 2010 zagen mogelijke gebruikers HDTV vooral gedemonstreerd in elektronicazaken. In 2010 was dat vaker bij anderen thuis. De sociale context is daarmee belangrijker geworden. Nederlandse consumenten zagen HDTV over het algemeen als de volgende, onvermijdelijke stap waarvoor ze toevallig al het juiste toestel hadden aangeschaft. Het ging dus niet om een pull vanuit een behoefte aan beter geluid en beeld.

Van HD naar 3D
Het proefschrift laat zien hoe instituties en eindgebruikers elkaar beïnvloeden. Zo hebben belemmerende factoren bij de omroepen een negatieve invloed op de beeldvorming, waardoor de overheid zich nog minder geneigd ziet te investeren. Hoewel nu pas 26 procent van de televisiekijkers een HD-abonnement heeft, is HD een gelopen race in Nederland. De volgende uitdaging is 3D. De lessen uit het proefschrift – met name die over publiciteit – kunnen daarbij gebruikt worden.

Tijdens de verdediging werd Baaren gevraagd wat het verschil is tussen haar onderzoek en marktonderzoek. Naast het algemene verschil dat een proefschrift ook theoretische implicaties heeft, ziet Baaren haar bijdrage vooral in het aantonen van de interactie tussen fabrikanten, omroepen, distributeurs en overheid enerzijds, en het publiek dat de producten moet afnemen anderzijds. Het zicht op deze ‘bigger picture’ ontbreekt bij marktonderzoekbureaus die simpelweg onderzoeken wat op een bepaald moment de interesse in een product is. Baaren heeft niet alleen inzichtelijk gemaakt welke factoren in welke interactie deze interesse bepalen, maar ook hoe tijd hierop van invloed is.

Het proefschrift Seeing The Bigger Picture: Institutions, End-users And The Diffusion Of HDTV In The Netherlands van Eva Baaren is online beschikbaar. 

Dit stuk verscheen eerder op DeJaap.